Ankara-Bakü başörtüsü krizi: Bahçeli egemenlik vurgusu yaptı, Aliyev İsrail Cumhurbaşkanıyla görüştü

Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev'in başkanı olduğu Yeni Azerbaycan Partisi (YAP), okullardaki başörtüsü yasağına karşı çıkan Erdoğan'ın başdanışmanlarından Oktay Saral'ı ve AKP milletvekillerini hedef aldı.

Aliyev 13 Ekim açıklamasında Ankara'yı Azerbaycan'ın içişlerine müdahale etmemeye çağırdı. Bir gün sonra MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, Türk devletleri arasındaki ilişkilerin egemenliğe ve iç hukuka saygı temelinde yürütülmesi gerektiğini açıkladı.

Bahçeli, 14 Ekim'deki yazılı açıklamasında, "Her bir Türk Cumhuriyeti kendi içinde müstakil ve egemen bir devlettir" dedi. Türk devletleri arasındaki işbirliğinin "karşılıklı saygı, eşitlik ve ortak menfaatler" temelinde geliştiğini belirtti; 30 Ekim'deki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesinde Cumhurbaşkanları Erdoğan ve Aliyev'in buluşacağını hatırlattı.

YAP: "Bir millet, iki bağımsız devlet"

YAP'ın 13 Ekim açıklaması, iki ülkenin ilişkilerinde sıkça kullanılan "Bir millet, iki devlet" formülüne ayrı bir yorum getirdi:

"Bu ilke, bir devletin diğerinin içişlerine müdahale etmesine veya kendi siyasi ve ideolojik yaklaşımlarını dayatmasına hiçbir biçimde dayanak oluşturmaz."

Açıklamada Türkiye'deki bazı iktidar yanlısı medya kuruluşlarının Azerbaycan hakkında "gerçeğe aykırı, taraflı ve karalayıcı" yayınlar yaptığı öne sürüldü. Saral'ın ve AKP milletvekillerinin sözleri "popülist ve sorumsuz" olarak nitelendirildi.

YAP, başörtüsü gibi hassas konuların Azerbaycan'a siyasi baskı amacıyla kullanılmasını reddederek Erdoağn'ın Genel Başkanı olduğu "AKP iktidarını" uyardı:

"AKP iktidarını bu zararlı siyasetten kaçınmaya çağırıyoruz."

Parti, İslam dünyasında hiçbir devletin diğer Müslüman halklara iradesini dayatma veya kendisini üstün görme hakkı bulunmadığını savundu. Bu arada, Türkiye'yle tarihsel dostluğu ve ortaklığı sürdürme isteğini de bildirdi. 

Yasak metninde "başörtüsü" sözcüğü yok

Azerbaycan Bakanlar Kurulunun 21 Eylül'de değiştirdiği devlet okulu kıyafet kuralları, üniformanın bütünlüğünü bozan veya laik eğitim ilkesine aykırı görülen ek kıyafetleri yasaklıyor.

Kurallarda başörtüsünden açıkça bahsedilmese de, uygulamada başörtülü öğrencilerin ve öğretmenlerin okula alınmadığına ilişkin tanıklıklar ve görüntüler yayımlandı. Ekim başında öğretmenlerin kıyafetlerine ilişkin yeni düzenlemeler de yapıldı.

Azerbaycan İçişleri Bakanlığı, protestolar sırasında kamu düzenini bozdukları gerekçesiyle 37 kişinin gözaltına alındığını açıkladı. Buna karşılık, yeni kurallara karşı ders boykotları ve gösteriler de devam etti. 

Bakü'de 23 yıldır İngilizce öğretmenliği yapan Gülşen Aliyeva, El Cezire'ye hem kendisinin hem kızının başörtüsü nedeniyle okula alınmadığını anlattı:

"Dini inancımın çalışmama engel olmasına meydan verilmeden görevimi yapmak, öğrencilere ders vermek ve mesleğimi sürdürmek istiyorum."

Aliyeva, çalışma ve eğitim haklarını aramak üzere yetkili makamlara başvuracağını söyledi.

Milli Meclis İnsan Hakları Komitesi Başkanı Zahid Oruj ise "Okul dışında başörtüsü takılması yasak değil" diyerek düzenlemenin amacının eğitim ortamında ortak kıyafet kurallarını korumak olduğunu savundu.

Muhalefetteki REAL Partisi Başkanı Natiq Caferli, öğrenciler için uzlaşma aranmasını isterken şunları söyledi:

"Öğretmenler yetişkindir; nasıl giyineceklerine kısıtlama getirmek yanlış bir yaklaşımdır." 

Ankara'da aynı cepheden farklı sesler

Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral, 12 Ekim'de X hesabından "İnancı gereği başını örten bir öğrenciyi okul kapısında bırakmak hangi vicdana, hangi adalete sığar?" diye sordu.

"Başörtüsü engel değil, inancın gereğidir."

Saral, Bakü'den kararını geri almasını istedi. AKP milletvekilleri de yasağa itiraz etti. 

AKP Sözcüsü Ömer Çelik, 7 Ekim'de Türkiye ile Azerbaycan'ın arasına girilmesine izin vermeyeceklerini söylemişti. MHP lideri Bahçeli 14 Ekim açıklamasında iki ülkenin kendi iç hukukuna saygı vurgusu yaptı. Cumhur İttifakı'ndan Saral'ın, doğrudan geri adım çağrısına karşılık Bahçeli'nin Azerbaycan'ın egemenliğine saygı vurgusu belirgin eğilim farklılıklarını yansıttı. 

Bahçeli'nin açıklamasına göre Erdoğan ve Aliyev'in 30 Ekim'de Ankara'daki Türk Devletleri Teşkilatı zirvesinde görüşmesi bekleniyor. 15 Ekim'de Bakü'de yapılacak Asya'da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konferansı zirvesinde Erdoğan'ı Dışişleri Bakanı Hakan Fidan temsil edecek. 

İsrail neden başörtüsü açıklamasında yer aldı?

YAP, Türkiye'den gelen eleştirilere yanıtında Azerbaycan-İsrail ilişkilerini savunmaya da geniş yer ayırdı:

"Azerbaycan Cumhuriyeti, İsrail'le uluslararası hukuk ve karşılıklı çıkarlar temelinde normal devletlerarası ilişkiler yürütüyor."

Parti, başkenti Doğu Kudüs olan Filistin devletini içeren iki devletli çözümü de desteklediğini ifade etti. 

Aliyev, başörtüsü konusunda Türkiye ile anlaşmazlığın gündemde olduğu 14 Ekim'de Bakü'de İsrail Cumhurbaşkanı Isaac Herzog'la görüştü. 

Azerbaycan'ın İsrail'le enerji, savunma ve güvenlik alanlarındaki ilişkileri uzun süredir devam ediyor. YAP'ın açıklaması, Türkiye'deki iktidar çevrelerinin bu ilişki üzerinden yönelttiği eleştirileri de reddediyor.

Azerbaycan basını ayrıca İran'ın Sahar Azeri televizyonunun Türkiye'de çekilen protesto görüntülerini Bakü'deki gösteriler gibi sunduğunu ileri sürdü. 

Laiklik ve din özgürlüğü aynı tartışmada

Azerbaycan Anayasası'nın 7 ve 18'inci maddeleri devletin ve eğitimin laik niteliğini, 48'inci maddesi vicdan özgürlüğünü güvence altına alıyor. Hükümet okul kıyafeti kararını laiklik, eşitlik ve hukuk devleti ilkeleriyle savunuyor.

Azerbaycan'daki Toplumsal Araştırmalar İçin Hoşgörü Derneği Başkanı Azer Reşidoğlu ise kuralların anayasaya uygun olmadığını savunarak etkilenenlerin mahkemeye başvurmasını istedi:

"Hakları ihlal edilenler, barışçıl ve yasal yollarla topluca haklarını aramalı." Al Jazeera

Bakü'nün yeni bir uzlaşma veya yasağın uygulanmasında değişiklik kararı aldığına ilişkin herhangi bir gelişme olmadı. Türkiye-Azerbaycan ilişkilerinin resmi boyutu kapsamında savunma ve enerji işbirliği alanındaki işleyiş de bu tartışmalardan etkilenmeksizin sürüyor. 

(AEK)